خانه / موسیقی ایرانی / ردیف های مشهور موسیقی ایران

ردیف های مشهور موسیقی ایران

مشهورترین ردیف‌های موسیقی ایرانی در جدول زیر آمده‌اند. برای ردیف‌هایی که توسط صاحب ردیف و یا تحت نظارت مستقیم وی روی صفحه گرامافون ویا نوار کاست ضبط نشده‌اند مشخص شده که ردیف به روایت چه کسی است (یعنی چه کسی بعداً آن را به ضبط در آورده‌است). متاخرترین صاحبان ردیف (نظیر علی تجویدی) ردیفشان را به چاپ نیز رسانده‌اند.

قدیمی‌ترین ردیفی که به صورت ضبط شده موجود است توسط موسی معروفی جمع‌آوری شده و در سال ۱۹۶۳ میلادی منتشر شده‌است؛ این ردیف در پاسخ به یک فرمان حکومتی تهیه شده بود و پس از انتشار، توسط بسیاری از هنرجویان به عنوان معتبرترین ردیف شناخته می‌شد. این ردیف شامل ۴۷۰ گوشه می‌شد که برخی در دستگاه‌های مختلف تکرار شده بودند. در سال‌های دههٔ ۱۹۷۰ میلادی، دو ردیف دیگر هم توسط وزارت فرهنگ ضبط شدند که عبارت بودند از ردیف علی‌اکبر شهنازی برای تار، و ردیف عبدالله دوامی برای آواز، و یک ردیف هم توسط رادیو ایران ضبط شد (ردیفمرتضی نی‌داوود برای تار).

یکی دیگر از ردیف‌های مهم، ردیف آوازی محمود کریمی (موسیقی‌دان) است که در دههٔ ۱۹۷۰ ضبط شده بود. اهمیت این ردیف از آن رو است که یکی از شاگردان کریمی در دههٔ ۱۹۶۰ بخش‌هایی از ردیف آوازی وی را به طور مستقل ضبط و مستندسازی کرده بود و برونو نتل هم در سال‌های پایانی دههٔ ۱۹۷۰۰ به طور مستقل برخی دستگاه‌ها را به همراه کریمی ضبط کرد؛ در نتیجه وجود نسخه‌های مختلفی از ردیف کریمی به برونو نتل اجازه داد که میزان پایداری ردیف در طول تاریخ را ارزیابی کند و نتیجه بگیرد که تغییر محتوای موسیقایی در ردیف‌ها اندک است اما تغییر در نامگذاری گوشه‌ها چندان نادر نیست. مشابه این وضع برای ردیف نورعلی برومند هم وجود داشت، و نتل با مقایسهٔ نسخه‌هایی که در سال‌های مختلف ضبط شده بودند نتیجه گرفت که میزان تفاوت محتوا در ردیف برومند بیشتر بوده تا در ردیف کریمی.

در سال‌های بعد، یک ردیف خلاصه‌شده هم توسط کامبیز روشن‌روان منتشر شد؛ این ردیف جهت آموزش موسیقی به نوآموزان ساخته شده بود و برای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تهیه شده بود و متاثر از ردیف میرزا عبدالله، ردیف ابوالحسن صبا و ردیف موسی معروفی بود.

نام ردیف به روایت متاثر از ساز
ردیف میرزا عبدالله نورعلی‌خان برومند آقا علی‌اکبر فراهانی، آقا غلامحسین فراهانی سه تار، تار
ردیف آقا حسینقلی علی‌اکبرخان شهنازی آقا علی‌اکبر فراهانی، آقا غلامحسین فراهانی تار
ردیف درویش‌خان ضبط شده میرزا عبدالله، آقا حسینقلی سه تار، تار
ردیف علینقی وزیری چاپ شده میرزا عبدالله تار
ردیف موسی‌خان معروفی ضبط و چاپ شده میرزا عبدالله، آقا حسینقلی تار
ردیف ابوالحسن صبا ضبط شده میرزا عبدالله، درویش خان، علینقی وزیری ویولن، سنتور، تار، سه تار
ردیف عبدالله‌خان دوامی ضبط شده میرزا عبدالله، آقا حسینقلی آواز
ردیف علی تجویدی ضبط و چاپ شده ابوالحسن صبا ویولن
ردیف محمود کریمی ضبط و چاپ شده آواز
ردیف نورعلی برومند ضبط شده تار، سه تار
ردیف سعید هرمزی ضبط شده علی اکبر شهنازی سه تار، تار